Media pembelajaran "Pacelathon Basa Jawa"

Contoh (Tuladha) Naskah Geguritan Populer

Makantar-kantar

Mas Bey Puryono

Biyen aku isih cilik

Durung ngerti ala lan becik

Ngertiku mung seneng, seneng, lan seneng

Negara rusak ora tak sanak

Pranatan remuk aku ora ngrembug

Nanging

Saiki aku kudu ngerti

Apa kang kudu dakpecaki

Apa kang kudu dakdandani

Aku isih mudha kuwat cukat lan trengginas

Saka njero dhadhaku makantar-kantar semangat

Nggugat amrih negaraku kuwat

Abange getihku tandha labuh yektiku

Wani mbelani nglabuhi prajaku

Tembe buri turunku isih nganti-anti

Isih bakal marisi negara iki

Ayo sedulur mudha cancut taliwanda

Jejeg majune negara ing tanganira

Para muda tumaruna gawe jejege negara

Jaya para mudha, jaya nagri kita

Simpanglima

R.M.A Sudiyatmana

Tak kira aku iki ora ngimpi

Mlaku-mlaku ingin pinggiring swarga adi

Angin wengi

Ngliwati sela-selaning Mesjid Baiturrakhman

 Srebet sumilir dolanan klambi

Ing dhadha krasa lega

Mongkog melu duwe gedhong olahraga

Simpang Lima

Samar mubyar rinengga cahya

Muwuhi asrining swasana

Rembulane prawan mesem

Kaanane ayem tentrem

Pak gubernur penggalihe marem, rakyate nora kucem

Becak saktitahe

Apa kang ngaya nyengkut kue

Kedher-kedher mesining motor

Kumeplasing Honda Yamaha

Aku ngerti

Kabeh kuwi

Nanging ora tumanem ing ati

Eling yen urip iki

Ngumbara sawatara

Neng gisiking samodra raya

Mula jiwa ragaku

Aja kakehan punika

Among jumbuhna

Karo gelaring alam ing sanyatane

Iya kana iya kene

Tanpa wangenan

Tanpa pungkasan

Tanpa tembe

Aku Pengin Bali Cilik Maneh

Widiyartono R.

Sok sapa wae mesthi duwe

Mangsa-mangsa endah jroning uripe

Semono uga aku, keparenga crita

Bab mangsa-mangsa endah kala mudha rumaja

Sekolahku ing ndesa

Dolanan kasti lan senam irama

Uga latihan koor bebarengan kanca

Kanggo ngisi acara ing greja

Asmayunah dirigen peng-pengan

Swarane ulem tanpa tandhingan

Mimpin padhuan suara

Ngisi ibadah ing greja

Dina Setu sinebut Hari Kridha

Bocah-bocah nggawa sapu, pacul, lan apa sing ana

Banjur bebarengan ngresiki langgar desa

Bah Kiem An sing duwe toko ing prapatan

Mesthi ajeg ngirim panganan

Banjur dikepung bebarengan

Sabubare ngrampungke gaweyan

Aku uga sering kemah barengan

Ngliwet nganggo panci saka klapa

Ngedegake kemah lan tali-temali Pramuka

Maca Dasa Darma lan Pancasila

Ora tau mikir agamane apa

Ora nggagas dheweke Cina apa Jawa

Wingi pas nekani reuni

Aku ketemu Hajjah Asmayunah

Nganggo jilbab dhuh ayune uleng-ulengan

Biyen Asmayunah mimpin nyanyi ing greja

Nanging tan nate owah iman Islame

Saiki wis hajjah kebak iman takwane

Aku ya ketemu Kwat Siang sing bar pegatan

Saiki meneng-meneng nyedhaki Nurhayati

Sing wis randha merga bojone mati

Uga ana Gunarto, murid paling mrosal kala semana

Saiki dadi ustad nyambi tukang pijet

Aku sakanca ra tau ana sekat agama

Ra tau mikir Arab, Cina, utawa Jawa

Bali saka reuni, aku kaget setengah mati

Ana bocah cilik dijorogake kancane

Tiba krungkeb dleweran getihe

Sing njorogake muni sora

“Kowe karo aku beda agama”

Mrangguli bab iki aku dadi kepingin dadi

Bocah cilik kaya dhek jaman kawuri

Mangsa-mangsa kang kebak sukarena

Kekancan ra nyawang agama

Rukun tanpa mikir aku kuwi Arab, Cina, apa Jawa

Apa maneh kok nganti ngungkit bab pribumi

Lha kowe kuwi cah ngendi?

Bocah-bocah saiki kae sing ngajari sapa?

Mbok menawa kuwi kesalahanku

Kesalahane awake dhewe

Siti Purwati, S.Pd.

Kelangan

Mbok, neng endi aku saiki yen arep playon?

Latar omah wis ora ana

Lapangan wis dadi mall

Mbok, neng endi aku saiki arep penekan?

Wit-wit wis ditegori

Dadi omah cekli lan pabrik

Mbok, neng endi aku saiki arep ciblon?

Kali-kali banyune wis butheg

Kali-kali mili umpluk

Mbok, aku kepengin dolanan motor-motoran

Saka kulit jeruk

Apa isih ana, mbok?

Mbok, aku kepengin

Padhang mbulan dolanan neng latar

Padhange kaya rina

Nanging aku wedi, mbok

Mbulane wis ora padhang

Mbulane ana butane

Butane doyan bandha

Bandhane negara

Kuthaku Owah ing Mangsa

Widiyartono R.

Srengenge isih kumat medhite

Eman nyunarake cahyane

Kepara malah negakake

Mendhung ngendhanu

Mepeti suwiran cahya sunare

Langit lagi wegah dijak bebrayan

Pedhut peteng lelimengan

Katon yen sedhela maneh bakal udan

Angin sumiyut ora kaya padhatan

Nyempalake pang ngebrukake wit-witan

Ing gisik kana prau-prau cinancang

Ora ana kang wani nrajang

Alun kang wis malih ombak

Ora ana sing mangkat misaya iwak

We la kae banyune rob teka

Ngelep omah-omah ing pinggiring segara

Sing manggon sambat wis ora bisa

Kaya mangkene iki kahanan biyasa

Kuthaku wis malih rupa

Saya owahe mangsa

Saya akeh kang antuk sengsara

Muga isih ana pangarep

Supaya ora padha sirep

Ing wektu-wektu ngarep

Sm. 23 Januari 2013

Paman Tani Jawa Purwa

R.M.A. Sudiyatmana

Paman tani jawa purwa

Sawahe ayu bojone amba

Wis suwe anggone cecawis

Iguh pretikel bau suku lan bandha beya

Cepak wiji nggarap lemah gawe kalenan

Galengan gineleng ginantha cetha

Nggalur nggaler nabet ing nala

Dadi kothak-kothakan pepanthanging karya

Sineling lanjaran lunglungan

Sarta palawija sawatara

Rabuk rumesep sumesep ing toya

Kaisep oyod-oyoding dami

Ing pantaraning rina ratri

Banjur dumulur

Nglilir gumadhung ledhung-ledhung

Mecuti mratak meteng sigra tumungkul

Kabeh kuwi kanugrahan

Kang ginelar ing sadhengah pakaryan

Kang binudi kanthi kapitayan lan kasregepan

Paman tani jawa purwa

Sawahe ayu bojone amba

Wacan Deskripsi "Bathik"

Deskripsi yaiku sawijining wujud tulisan kang ana sesambungane karo pambudi dayane penulis kanggo menehi pepincren-pepprincen saka sawijining objek (panggonan, manungsa, utawa barang. Sajrone deskripsi penulis mindhahake kesan-kesane, mindhahake asile pengamatan lan rasa pangrasane marang pamaca. Tulisane njlentrehake sipat lan sakabehe peprincen wujud kang bisa ditemokake saka objek kasebut. Ancas kang pingin diwujudi dening panulis deskripsi yaiku ngripta daya kayal pamaca, kaya-kaya pamaca bisa nyawang objek kuwi mau kanthi wutuh lan cetha
Saliyane kuwi, karangan deskripsi yaiku sawijining karangan kang tujuwane kanggo nggambarake objek kang sanyatane. Karangan deskripsi objektif yaiku salah sawijine jenis karangan kang anggone nggambarake objek mau ora dikantheni karo opini saka penulis. Dene karangan deskriptif subjektif kosok baline, yaiku anggone nggambarake objek iku kang dikantheni karo opini saka penulis.
Kahanan ruang: ruang sinau gerbong sepur klas ekonomi, pos rondha ing desa, lan sapiturute.
Kahanan barang: maneka warna kembang ing Taman Balekambang, prau-prau ing Pelabuhan Tanjung Emas, wujud wewangunan lan adat Jawa, piranti praktek ing laboratorium, alat transportasi lan sapiturute.
Proses: proses nggawe klambi kebaya, budhal menyang sekolah, reresik lingkungan sekolah, ngopeni lan ngrembakake tanduran, njaga kelestarian sumber daya alam. Tuladha karangan deskripsi.

Bathik

Bathik yaiku kain ginambar saka piranti kang jenenge malam ditulisake utawa dicorekake. Pangolahing Bathik ginawe kanthi cara kang khas lan nggunakake trap-trapan tinamtu. Mula saka iku, ora mokal Bathik minangka sawijining asil karya luhur bangsa Indonesia kang dilakoni dening dunia lumantar UNESCO kawitan 2 oktober 2009.
Saliyane duwe kekhasan panggawene, maneka jinis corake iku uga dadi perangan kang narik kawigaten. Jijising corak Bathik ing antarane kayata: Bathik kraton, sida mukti,kawung lan sapiturute.Bathik kraton mula bukane ginawe dening para pemBathik kang dumunung ing sajroning kraton. Motif utawa corake kayata parang barong, parang rusak, lan udan liris.
Bathik sida mukti yaiku motif corak Bathik kang lumrahe ginawa saka zat pewarna soga alam. Bathik iki wis lumrah digunakake ing upacara mantu. Unsur motif kang ginambar yaiku gurda. Tembung “sida” iku ateges dadi utawa kelakon. Kanthi mangkono, corakBathik kang kawitan tembung “sida” duwe karep supaya apa kang ginayuh bisa kawujudan. Mula sida mukti duwe makna filosofis ngandhut pengarep-arep supaya bisa kasembadan mukti lair lan batine.
Bathik kawung iku duwe corak bunder saemper kaya woh kawung (saemper klapa utawa woh kolang-kaling). Kalamangsa corak iki uga dianggep minangka gambaran reroncening kembang trate kang mekrok. Kembang trate tumrape wong Jawa duwe makna nglambangake umur dawa lan kasucen. Corak Bathik kawung uga kaperang saka wujud gedhe lan cilike. Kawung picis iku corak kawung kang ginambar saemper bunderan cilik-cilik. Ing jaman biyen picis iku duwit pangaji sepuluh senyang wujude cilik. Kawung bribil corake saemper kawung picis, nanging bunderan kang kasusun luwih gedhe saka corak picis. Bab iki dumadi amarga adhedhasar saka jeneng bribil kang ateges duwit kang wujude luwih gedhe lan pangajine setengan sen.

batik motif ceplokan daun carica khas Dieng Wonosobo

 Parang Solo             Parang Yogya 

Udan Liri Yogya                                       Truntum Solo

Kawung

Instrumental Gitar Ketika Cinta Bertasbih

Contoh Wedding Invitation (Serat Ulem Mawi Digital)

Jaman sakmenika menapa kemawaon sampun ngginakaken teknologi, menapa kemawon sampun lumantar teknologi utawi kang asring dipun sebat era digitalisasi. salah satunggaling tuladha kang migunakaken digital nggih menika serat ulem utawi undhangan. Undhangan dipun sebar lumantar teknologi digital. biaya kang dipun ginakaken langkung mirah amargi boten cethak kertas malih.

ing ngisor iki tuladha undhangan digital.

Penerapan Unggah-Ungguh Bahasa Jawa

Bahasa Jawa merupakan bahasa yang mengenal adanya tingkat tutur atau undha-usuk basa atau unggah-ungguh basa jawa. Adanya tingkat tutur dalam bahasa Jawa merupakan adat sopan santun berbahasa Jawa. Adat sopan santun ini mencerminkan perilaku kebahasaan yang sebenarnya juga tercermin dari perilaku masyarakat.

Seperti telah diungkapkan bahawa tingkat tutur bahasa jawa semakinsederhana. Tingkat tutur bahasa jawa di golongkan menjadi dua, yaitu ngoko dan krama . Ngoko dibagi menjadi dua yaitu ngoko lugu dan ngoko alus, begitupun dengan krama yaitu krama lugu dan krama alus.

Bahasa merupakan sebuah keterampilan, supaya lancar dalam berbahasa harus sering dipraktekkan dan digunakan setiap hari.

Diskripsi Rumah Adat Jawa

a.      Model-model umah adat Jawa

b.      Perangan omah Jawa joglo

Wujud omah tradhisional Jawa iku awujud joglo. Sanajan awujud joglo, nyatane ana maneka warna jinise, tuladhane: joglo Limasan Lawakan, joglo Sinom, joglo Jompongan, joglo Pangrawit, joglo Mangkurat, joglo Hageng, lan joglo Semar Tinandhu. Wewangunan omah joglo iku ana perangan-perangan kang wis gumathok, ing antarane yaiku:

1.  Teras utawa Pendhapa
Dumunung ing ngarep dhewe, fungsi utamane kanggo nampa tamu. Perangan iki tansah dibukak tanpa ana wates ruwangan. Wujud kang tinarbuka iki ora tanpa ngemu teges. Iki aweh pralambang luruhe pribadi Jawa kang tansah tinarbuka lan mentingake karukunan lan kekadangan. Uga nglambangake sipat rinaket ing antarane kang duwe omah karo tamu kang rawuh, luwih-luwih kudu bisa ngurmati. Ruwangan iki uga digunaake kanggo ngrembug sawenehe perkara kang asipat kadonyan. Umpamane ngrembug babagan pagaweyan, bisnis, dagang, lan sapiturute. Wujud ruwangan kang tinarbuka iku uga minangka sawijining karep njumbuhake karo iklim lingkungan kang tropis, mula ruwangane digawe teras kang jembar ing sisih ngarepe, ora kena soroting srengenge amarga kanthi payon gantung kang amba, menthang nganti tekan pojok-pojok payon joglo.

2. Pringgitan
Jan-jane ruwangan iki isih kalebu papan umum/publik. Ing jaman biyen ruwangan iki kerep digunakake kanggo nggelar wayang kulit utawa upacara tradhisional liyane. Amarga kerep digunakake kanggo nggelar wayang kulit, mula dijenengke pringgitan saka tembung ringgit kang ateges wayang. Wewangunan iki uga ora tanpa teges. Ruwangan iki dibangun kanthi ancas nuduhake yen manungsa iku duwe kuwajiban nguri-uri lan ngrembakake seni lan budaya. Mula ing jamane seni lan budaya tradhisional isih kuncara anjayeng bawana (kondang), amarga ing saben omah joglo diwenehi ruwangan pringgitan.

3. Dalem Agung

Wujude persegi lan tinutup dening tembok ing patang sisine. Perangan iki minangka perangan kang paling penting lan baku ing wewangunan omah tradhisional Jawa. Perangan ndalem iku perangan kang digunakake kanggo kluwarga, mula asipat luwih tinutup (privasi). Ini nuduhake lamun urusan kluwarga iku dirembug kanthi bebarengan, lan wong liya ora kudu ngerti urusan pribadine kluwarga. Mula pribadine manungsa iku sejatine kudu bisa njaga kawibawane kluwarga, ora kena martakake kahanan kang ana ing sajroning kluwarga. Umpama ana perkara kang kudu dirembug, kudu dir/embug kanthi musyawarah kluwarga. Kanthi cara musyawarah bisa ngudhari perkara kang lagi disandhang.   

4. Krobongan/senthong
Ruwangan iki minangka ruwangan kang istimewa. Ing wiwitane fungsi utama ruwangan iki saliyane kanggo ngaso utawa turu kang duwe omah, yaiku kanggo nyimpen maneka wujud pusaka lan piranti aji liyane. Kang duwe omah nalika nindakake ngibadah uga katindakake ing ruwangan iki. Mula ing ruwangan iki dikantheni kasur, dhipan, bantal lan guling. Ruwangan iki ateges nuduhake yen manungsa iku tansah eling marang Gusti kang paring kanugrahan.

5. Gandhok atau Pawon/pekiwan
Papane ana ing mburi dhewe. Fungsine kanggo masak lan kamar mandi. Sanajan katon prasaja, nanging perangan iki uga minangka perangan kang asipat pribadi lan duwe nilai luhur. Gandhok utawa pawon digunakake kanggo masak masak, dhahar, lan adus. Nulad saka guna panganggone, mula dipapanake ana ing mburi, supaya wong liya ora ngerti nalika sing duwe omah reresik dhiri, lan dhahar. Bab iki nuduhake yen manungsa iku duwe sipat gemi, setiti lan ngati-ati, tegese ora boros lan tansah njaga kapribadene kang siningit (tersembunyi).

Perangan omah wujud tajug ( masjid )

1. Mikrab yaiku papan kanggo imam sholat
2. Liwan yaiku papan kanggo jemaah sholat
3. Emper yaiku papan kanggo jemaah sholat menawa liwan wis kebak. Emper ana kiwa, tengen, lan ngarep.
4.  Papan wudhu
5. Pekiwan ( kamar mandi / WC )

b.      Wacana deskripsi

Deskripsi yaiku sawijining wujud tulisan kang ana sesambungane karo pambudi dayane penulis kanggo menehi gegambaran saka sawijining objek (panggonan, manungsa, barang, lan sapanunggalane). Sajrone deskripsi penulis mindhahake kesan-kesane, mindhahake asile pengamatan lan rasa pangrasane marang pamaca. Wacana iki njlentrehake sipat lan sakabehe peprincen wujud kang bisa ditemokake saka objek kasebut. Ancas kang pingin diwujudi dening panulis deskripsi yaiku ngripta daya khayal pamaca, kaya-kaya pamaca bisa nyawang objek kuwi mau kanthi wutuh lan cetha. Cethane wacana deskripsi iku wacana kang nggambarake utawa njlentrehake kanthi cetha salah sawijining kahanan utawa obyek, lan kaya-kaya kang padha maca isa ngrasakake utawa ngreti kaya kang dicritakake.

      Saliyane kuwi, karangan deskripsi yaiku sawijining karangan kang tujuwane kanggo nggambarake objek kang sanyatane. Wacana deskripsi ana kang diarani wacana deskripsi objektif yaiku salah sawijine jenis karangan deskripsi kang anggone nggambarake objek mau ora dikantheni karo opini saka penulis. Saliyane iku uga ana wacana deskripsi kang diarani wacana deskripsi subjektif yaiku kosok baline saka deskripsi objektif, yaiku anggone nggambarake objek iku dikantheni karo opini saka penulis. Becik lan orane wacana deskripsi iku gumantung saka panulise, amarga saya pinter lan cetha anggone nggambarake kahanan bakal saya cetha para pamaca anggone ngreteni.

Tembang Sinom "Serat Wedhatama"

1.       Pangertene tembang Sinom

Sinom iku ateges anom, taruna, srinata, roning kamal, pangrawit, weni, logondhang, lan sapiturute. Sinom duwe karep pucuke godhong kang isih kecut. Anggitane Kanjeng Sunan Giri Kadaton. Iki cocok kanggo pambuka crita nanging uga kudu nulad papan panggonan.

2.       Pathokan tembang Sinom

SINOM
Guru wilangan	Guru lagu	Guru gatra
8	a	9
8	i
8	a
8	i
7	i
8	u
7	a
8	i
12	a

3.       Watak tembang Sinom

Watake tembang Sinom iku tresna asih, canthas, trengginas. Cocok kanggo bab-bab kang sarwa lincah, nggambarake sipat kan cukat trengginas, lan sapiturute.

4.       Makna tembang Sinom

Sinom iku maksude enom. Tembang iki nggambarake wayah enom, wateke golek pangalembana utawa grapyak, luwes, gampang srawung. Pancen nom-noman biyasane seneng sesambungan/kekancan, pinter ngomong utawa srawung kang golek kanca/kadang lan narik kawigatene liyan. Nglambangake wayah isih jejaka/prawan.

5.       Tuladha tembang Sinom

5	6	6	6	6	6	6	6
nu-	ladh-	a	la-	ku-	u-	ta-	ma
5	6	6	4	5	6	j65	5
tu-	mrap-	e	wong	ta-	nah	Ja-	wi
5	6	6	6	5	3	3	j21
wong	A-	gung	ing	Ngèk-	si-	gan-	da
1	2	3	2	1	y	t	y
Pa-	nêm-	bah-	an	Se-	na-	pa-	ti
1	2	2	2	2	1	j23
ka-	pa-	ti	a-	mar-	su-	di
1	1	1	2	1	y	1	2
su-	da-	ning	ha-	wa	lan-	nêp-	su
y	1	1	1	1	1	1
pi-	nê-	su	ta-	pa	bra-	ta
1	2	3	2	1	y	t	y
ta-	na-	pi	ing	si-	yang	ra-	tri
y	1	2	3	2	2	2	2	3	j21	y	j12
a-	mê-	ma-	ngun	kar-	ye-	nak	tyas-	ing	sa-	sa-	ma